Kennisartikel
Staat een belastingaanslag al onherroepelijk vast (geen bezwaar/beroep meer mogelijk), maar heeft u gegronde twijfels of de aanslag wel klopt? Dan kunt u de Ontvanger vragen de aanslag marginaal te toetsen. Blijkt de aanslag daarbij in materiële zin niet verschuldigd, dan neemt de Ontvanger geen invorderingsmaatregelen (waaronder ook verrekening) voor dat deel. Deze regeling staat tegenwoordig in een nieuw artikel 1.1.5b Leidraad Invordering 2008 (voorheen onderdeel van artikel 1.1.5).
Marginale toetsing is een beleidsmatige vangnetregeling die op aandringen van de Nationale ombudsman is ingesteld: als een belastingschuldige aannemelijk maakt dat er gegronde twijfels bestaan over de verschuldigdheid van een onherroepelijk geworden belastingaanslag, beoordeelt de Ontvanger die aanslag op hoofdlijnen. Blijkt daaruit dat de aanslag geheel of gedeeltelijk materieel niet verschuldigd is, dan neemt de Ontvanger daarvoor geen invorderingsmaatregelen — dus geen dwangbevel, geen beslag, en ook geen verrekening met een belastingteruggave.
Let op de precieze reikwijdte: marginale toetsing verandert niets aan de belastingaanslag zelf. De aanslag blijft formeel bestaan; de Ontvanger onthoudt zich alleen van invordering ervan. Dat de belastingaanslag zelf tot een onterecht hoog bedrag blijft bestaan kan gevolgen hebben voor bijvoorbeeld het recht op toeslagen.
Een belastingaanslag is voor de toepassing van deze regeling onherroepelijk als er geen bezwaar of beroep meer openstaat, én er evenmin nog ambtshalve vermindering mogelijk is wegens termijnoverschrijding.
Dit is de kern van de discussie. De Ontvanger hanteerde lange tijd als maatstaf of de aanslag “onmiskenbaar onjuist” was. Dus zonder nader onderzoek direct duidelijk fout. De Nationale ombudsman oordeelde in 2016 (rapport 2016/037) dat dit een te beperkte uitleg is: de Ontvanger moet een eigen inhoudelijk oordeel vormen, gebaseerd op kennisneming van het dossier en met basale kennis van fiscaal- en bestuursprocesrecht. Al gaat het uitdrukkelijk niet om een volle heroverweging zoals bij bezwaar. In een vervolgrapport uit 2020 (2020047) herhaalde de ombudsman deze kritiek: de Ontvanger had opnieuw te beperkt getoetst door later overgelegde informatie categorisch te weigeren.
Marginale toetsing is geen achterdeur voor wie eerst zonder succes heeft uitgeprocedeerd zonder de gevraagde informatie te verstrekken. Dit werd pijnlijk duidelijk in een KB-Lux-zaak die uiteindelijk bij Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch belandde (16 november 2021, ECLI:NL:GHSHE:2021:3415, in hoger beroep van Rechtbank Limburg 29 juli 2020). De belastingschuldige had jarenlang geweigerd openheid van zaken te geven over zijn KB-Lux-rekening, waardoor de Inspecteur de aanslagen met omkering van de bewijslast had geschat. Pas nadat de aanslagen tot en met de Hoge Raad onherroepelijk waren geworden, verstrekte hij alsnog de gevraagde informatie en verzocht hij de Ontvanger om marginale toetsing.
Het hof wees dit verzoek af, met een scherpe redenering. De mogelijkheid van ambtshalve vermindering (art. 65 AWR) — en in het verlengde daarvan de marginale toetsing door de Ontvanger — is niet bedoeld om eerst te procederen en pas daarna, wanneer die procedures niets hebben opgeleverd, alsnog openheid van zaken te geven. Zou dat wel kunnen, dan zou volgens het hof sprake zijn van een “loterij zonder nieten”: een loterij waarbij altijd wordt uitgekeerd, ongeacht of je vooraf had meegewerkt. Dat de aanslagen waarschijnlijk veel lager zouden zijn uitgevallen als de informatie tijdig was verstrekt, doet daar niets aan af. De informatieverstrekking is dan simpelweg te laat.
Praktisch betekent dit: bewust afwachten tot na een verloren procedure — in de hoop dat de marginale toetsing dan alsnog uitkomst biedt — is een strategie die geen uitkomst biedt bij de Ontvanger.
Marginale toetsing door de Ontvanger kan uitkomst bieden als ambtshalve vermindering door de inspecteur (art. 65 AWR) niet meer mogelijk is. De inspecteur kan een onjuiste aanslag ook buiten de bezwaartermijn nog uit eigen beweging verminderen, in de regel tot vijf jaar na afloop van het belastingjaar.
De marginale toetsing beperkt zich tot feiten die de Ontvanger bekend zijn op het moment dat hij tot invordering overgaat. Zijn er al invorderingsmaatregelen genomen (zoals verrekening) vóórdat het verzoek om marginale toetsing werd ingediend, dan worden die in beginsel niet teruggedraaid — met een uitzondering voor verrekeningen die kort (binnen een maand) vóór het verzoek plaatsvonden.
Kan ik met marginale toetsing alsnog bezwaar “inhalen” dat ik te laat heb ingediend? Nee. De Belastingdienst benadrukt zelf dat marginale toetsing geen instrument is om de aanslagregeling door de inspecteur over te doen. Het is een beperkte, aanvullende toets. Geen herkansing van de inhoudelijke procedure.
Wie moet aantonen dat er twijfel bestaat over de aanslag? De belastingschuldige. U moet in uw verzoek aannemelijk maken dat er gegronde twijfels zijn over de verschuldigdheid.
Dit artikel geeft een algemeen overzicht en is geen vervanging van juridisch advies. Twijfelt u aan de juistheid van een onherroepelijke belastingaanslag die wordt ingevorderd? Neem gerust contact op.
Heeft u een vraag naar aanleiding van dit artikel?
Neem contact op