Kennisartikel
Het aantal boekenonderzoeken van de Belastingdienst staat al jaren onder druk. Vorige week kopte Accountancy Vanmorgen dat de Belastingdienst meer capaciteit wil om boekenonderzoeken uit te voeren. Wie tussen de regels door leest ziet echter een heel andere werkelijkheid.
In 2016 voerde de Belastingdienst nog zo’n 28.000 boekenonderzoeken uit. In 2019 was dit al drastisch gedaald naar 15.000. In de jaren na de coronacrisis is het aantal nog eens gehalveerd en uiteindelijk gestabiliseerd op ongeveer 8.000 per jaar. De kans dat een onderneming te maken krijgt met een boekenonderzoek is daardoor ondertussen kleiner dan eens in de 100 jaar.
De daling van het aantal onderzoeken heeft meerdere redenen. De Belastingdienst kampt al jaren met capaciteitsgebrek en ICT-problemen. De Belastingdienst krijgt te weinig financiering om voldoende personeel aan te nemen. Daardoor daalt ook de capaciteit om boekenonderzoeken uit te voeren. De wet- en regelgeving wordt daarbij ieder jaar complexer, wat ook de boekenonderzoeken en de procedures die daar soms uit voortvloeien complexer maakt. Verder is de inzet van capaciteit bij de Belastingdienst ook voor een groot deel politiek gestuurd. Op verzoek van de Tweede Kamer wordt er al jaren groots ingezet op controles bij zeer vermogende particulieren. Die leveren minder op dan controles bij bedrijven, maar dat zijn politieke keuzes.
Wat uiteraard ook niet helpt zijn de puinhopen waar politiek Den Haag de Belastingdienst mee opzadelt: slechte wetgeving die achteraf leidt tot enorme herstelprojecten. Er zijn dagelijks duizenden fte bezig met de herstelprojecten van de Toeslagenaffaire, box 3 en de te hoge belastingrente. Duizenden fte die niet kunnen worden ingezet in de dagelijkse uitvoering bij de Belastingdienst.
Het dalende toezicht van de Belastingdienst ligt gevoelig in Den Haag. Minder toezicht betekent minder belastingopbrengsten. Boekenonderzoeken betalen zich namelijk dubbel en dwars terug. Bij mkb-ondernemingen levert elk uur dat een ambtenaar besteedt aan boekenonderzoek grofweg € 1.000 aan correcties op. Bij grote ondernemingen is dat zelfs € 3.600.
De Tweede Kamer nam in 2025 twee moties aan:
Staatssecretaris Eerenberg reageerde begin september 2026 op die twee moties. Accountancy Vanmorgen kopte daarover dat de Belastingdienst meer capaciteit vrij wil maken voor boekenonderzoeken. De werkelijkheid is echter een stuk genuanceerder. Eerenberg schrijft namelijk slechts dat de Belastingdienst steekproefsgewijze controle anders gaat inrichten waardoor er ‘naar verwachting’ meer capaciteit beschikbaar komt voor boekenonderzoeken. Dat blijft nogal vaag en zal hoe dan ook niet opeens gaan leiden tot honderden of duizenden extra boekenonderzoeken.
De staatssecretaris zegt verder dat het aantal boekenonderzoeken ‘uitgaande van de huidige beschikbare middelen’ niet nóg minder zal worden. De huidige aantallen zijn volgens de staatssecretaris een ‘ondergrens’ die bij gelijkblijvende beschikbare middelen en context een acceptabel niveau van toezicht is.
En daar wordt het interessant. In een andere bijlage bij dezelfde Kamerbrief schrijft Eerenberg namelijk dat de Belastingdienst van het kabinet-Jetten jaarlijks € 280 miljoen moet gaan bezuinigen. De ‘beschikbare middelen’ blijven dus niet gelijk en dat weet de staatssecretaris al. Om € 280 miljoen te kunnen bezuinigen moet de Belastingdienst het werk met duizenden ambtenaren minder gaan doen. Dat betekent automatisch ook minder capaciteit voor toezicht: controles en boekenonderzoeken.
Dat maakt van de toezegging van Eerenberg dat het aantal boekenonderzoeken ‘uitgaande van de huidige beschikbare middelen’ niet zal afnemen, een toezegging met wel heel weinig waarde. Ik ben benieuwd of de Tweede Kamer dit ook opmerkt.
De kans is dus erg klein dat u als ondernemer te maken krijgt met een boekenonderzoek. Gebeurt het toch, dan is het verstandig om zo vroeg mogelijk juridisch advies in te winnen. Bel of mail gerust.
Heeft u een vraag naar aanleiding van dit artikel?
Neem contact op